Dit middeleeuwse schip gaat na 600 jaar opnieuw op reis

Na 600 jaar op weg naar een nieuwe bestemming

Zes eeuwen lang lag het schip verborgen in de bodem van de IJssel. Daarna volgde een decennium van stilte, onderzoek en minutieuze conservering. Nu is het moment daar: de IJsselkogge, een uitzonderlijk goed bewaard middeleeuws handelsschip, staat opnieuw aan het begin van een reis. Niet onder zeil, maar op weg naar een nieuwe toekomst als museumicoon.

Het schip maakt sinds 2016 deel uit van de Maritiem Archeologische Rijkscollectie, die wordt beheerd door Museum Batavialand. In januari 2026 verlaat het schip het museum. De bestemming ligt stroomopwaarts: eerst Zwartsluis voor restauratie, daarna Kampen, de stad waar het schip ooit voer en handelde.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Van rivierbodem naar nationale blikvanger

De IJsselkogge werd in 2011 ontdekt in de IJssel bij Kampen tijdens werkzaamheden voor het project Ruimte voor de Rivier. Archeologen stuitten op een vrijwel intact houten schip uit de 15e eeuw: een zeldzaamheid. De staat van conservering was zo uitzonderlijk dat werd besloten het wrak in zijn geheel te bergen.

Op 19 februari 2016 arriveerde de kogge onder grote publieke belangstelling in Lelystad, waar Museum Batavialand speciaal voor dit schip een tijdelijk conserveringsgebouw realiseerde. Wat volgde was een langdurig en technisch complex proces, bedoeld om het eeuwenoude hout voor de toekomst te behouden.

Tien jaar conserveren, stap voor stap

Het conserveren van een houten schip dat eeuwen onder water heeft gelegen duurt wel even. In de eerste fase werd de IJsselkogge jarenlang nat gehouden met een computergestuurde beregeningsinstallatie. Zo werd voorkomen dat het hout zou krimpen of vervormen zodra het met lucht in aanraking kwam.

Daarna volgde de behandeling met polyethyleenglycol (PEG), een conserveringsmiddel dat het water in de houtcellen vervangt en het oorspronkelijke volume van het hout ondersteunt. Pas in de laatste fase kon het schip gecontroleerd worden gedroogd, waarbij de luchtvochtigheid geleidelijk werd afgebouwd. Ondanks tegenslagen, waaronder stormschade aan het dak van het conserveringsstation, is dit proces inmiddels succesvol afgerond.

Een zeldzaam overblijfsel van de Hanzevaart

De IJsselkogge is niet enkel een schip: het is een tastbaar overblijfsel van de middeleeuwse handelsnetwerken die de Lage Landen verbonden met Noord- en Oost-Europa. Kogges waren de werkpaarden van de Hanze, ontworpen voor het vervoer van bulkgoederen zoals graan, hout en zout. Dat juist dit schip zo compleet bewaard is gebleven, maakt het van groot belang voor het begrip van middeleeuwse scheepsbouw, vaarroutes en handel.

Op weg naar een nieuwe bestemming

In de week van 19 januari 2026, mits de weersomstandigheden het toelaten, begint de logistiek gevoelige verplaatsing van het schip naar Zwartsluis. Daar volgt een restauratiefase, voordat de kogge haar definitieve plek krijgt in het toekomstige Museum Kampen. Op de vrijgekomen locatie verrijst de komende jaren een geheel nieuw museumgebouw, dat naar verwachting eind 2028 zijn deuren zal openen.

De stille getuigen aan boord

Ter gelegenheid van het vertrek worden in Museum Batavialand elf objecten tentoongesteld die in de IJsselkogge zijn aangetroffen. Het gaat om meer dan vijfhonderd jaar oude gebruiksvoorwerpen, waaronder een pikhaak, dierlijke botresten, aardewerken kannen, pelgrimsinsignes en een tinnen hanger. Hoewel de IJsselkogge nooit meer zal varen zoals zes eeuwen geleden, is haar reis voorlopig nog niet voorbij.